Τσίπρας για ασφαλιστικό γενεών

Μόλις είχε εκλεγεί στην προεδρία του Συνασπισμού, ο Αλέξης Τσίπρας είχε ρωτηθεί για το Ασφαλιστικό.  Η απάντησή του ήταν ενδιαφέρουσα. Για έναν απλό λόγο. Έδειξε να κατανοεί ότι το μεγάλο πρόβλημα του συστήματος συνδέεται με το «ποιος πληρώνει ποιόν». Αντιλαμβάνεται επίσης ότι το Σύστημα έχει πληρώσει ακριβά τις εξυπηρετήσεις που έκαναν πολιτικοί σε ομάδες ψηφοφόρων – κυρίως κατά τη δεκαετία του ’80 – με τη μεσολάβηση συνδικαλιστών.

Η δήλωση Τσίπρα έγινε στο ραδιόφωνο του Σκάϊ στις 12 Φεβρουαρίου και έχουν ως εξής: 

«Αναμφίβολα είναι ένα σημαντικό θέμα ίσως από τα πιο σημαντικά και είναι ένα θέμα που θα μετρηθούμε όλοι. Θα μετρηθούμε με το μέλλον διότι νομίζω ότι στο ασφαλιστικό καταγράφεται γλαφυρά αυτή η αντίθεση της νέας γενιάς που θα κληθεί να πληρώσει το μάρμαρο και όλων των παλιών που θα γλιτώσουν από το πρόβλημα.

Η δική μου γενιά και οι λίγο μεγαλύτεροι είναι αυτοί που καλούνται να πληρώσουν το μάρμαρο μιας πολιτικής που ξεπάτωσε τα ταμεία προς όφελος άλλων εξυπηρετήσεων και μιας πολιτικής ασύστολης. Εμείς θα κληθούμε να πληρώσουμε χωρίς να έχουμε εξασφαλισμένο ούτε το σήμερα, ούτε το αύριο.

Αυτό, κάποια στιγμή, πρέπει να τεθεί σε μια πάρα πολύ σοβαρή συζήτηση. Νομίζω ότι η μόνη δυνατότητα για να αποφύγουμε αυτή την προοπτική είναι η ενεργή δράση των πολιτών. Αν αύριο γεμίσουμε τους δρόμους της Αθήνας και των μεγάλων πόλεων ο κ. Καραμανλής θα καταλάβει ότι δεν μπορεί πια να αποφασίζει χωρίς τον ξενοδόχο».

Ξεχάστε το Νόμο!

 

Tο δύσκολο με το ασφαλιστικό είναι η εφαρμογή του πολλών και κρίσιμων διατάξεών του. Δείτε το παράδειγμα των επικουρικών συντάξεων. Έγινε πολύς θόρυβος  για την ισχυρή μείωση ορισμένων απ’ αυτές. Πράγματι, το νέο πλαίσιο επιδιώκει να φέρει τις επικουρικές συντάξεις στο ίδιο επίπεδο, δηλαδή στο 20% των συντάξιμων αποδοχών. Το παράδοξο είναι πως δεν είναι η πρώτη φορά που προβλέπεται αυτό.

Ήδη από το 1993, με τις ρυθμίσεις Μάνου-Σιούφα ο νόμος ζήτησε τον περιορισμό ακραίων περιπτώσεων, όταν η επικουρική ξεπερνούσε ή ισοφάριζε την κύρια σύνταξη, όταν μαζί με την επικουρική η σύνταξη ήταν υψηλότερη από τον συντάξιμο – κατά κανόνα καταληκτικό της καριέρας – μισθό. Κι όμως, εκτός ίσως από εξαίρεση που ίσως αγνοώ, δεν έγινε καμία μείωση. Η ρύθμιση του ’93, όπως και η σημερινή, επέτρεπαν να διατηρηθεί η παραλογισμός της υπερμεγέθους ειδικής επικουρικής σύνταξης, με την προϋπόθεση ότι αναλογιστική μελέτη θα αποδείκνυε την ικανότητα του ταμείου να ανταποκριθεί στην αυξημένη αυτή υποχρέωση. Φαίνεται πως παρόμοιες μελέτες εύκολα εκπονήθηκαν και ακόμη ευκολότερα έγιναν αποδεκτές από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία. Το «αντιλαϊκό» ασφαλιστικό του ’93 δεν εφαρμόστηκε ποτέ! 

Ο μεγάλος συμβιβασμός του 2002 με τα συνδικάτα ήταν να πάρουν την εγγύηση της χρηματοδότησης του ΙΚΑ με το 1% του ΑΕΠ από τον προϋπολογισμό, προκειμένου να ανασυγκροτηθούν τα αποθεματικά του πλέον σημαντικού κοινωνικού θεσμού αυτής της χώρας. Το κράτος διατύπωσε στο νόμο την υπόσχεσή του και πήρε σε αντάλλαγμα τη συναίνεση των συνδικαλιστών στη συνένωση ομοειδών ταμείων. Ήταν η δεύτερη (ίσως και η τρίτη) φορά που η πολιτεία έγραφε στους νόμους την υποχρέωσή της να προχωρήσει στη στοιχειώδη αυτή εξυγίανση του συστήματος. Στο νέο νόμο, τα περισσότερα άρθρα προβλέπουν με λεπτομέρεια πως θα συμβεί αυτό ακριβώς: λίγα και καλά οργανωμένα ταμεία.

Όταν οι προβολείς θα έχουν στραφεί αλλού και η χώρα θα επανέλθει σε κάποια – πάντοτε σχετική – τάξη, τα πράγματα θα περάσουν στα χέρια των σκοτεινών δυνάμεων που δυναστεύουν τη ζωή των (συμ)πολιτών. Το πιθανότερο είναι πως θα γίνουν ελάχιστα, αν γίνει και τίποτε απ’ όλ’ αυτά. Οι αντιδράσεις, σκοτεινές και αγνώστου προελεύσεως, θα καταστήσουν κενό το γράμμα του νόμου. Ένας επόμενος υπουργός θα κάνει τα στραβά μάτια. Μια επόμενη κυβέρνηση (ό,τι ακριβώς συμφωνεί να υποσχεθεί σύσσωμη η αντιπολίτευση) θα καταργήσει στην πράξη τις σημερινές ρυθμίσεις. Η γραφειοκρατία συνδικαλιστών, δημοσίων υπαλλήλων και κομματικών παραγοντίσκων, που τρομάζουν με την ενοποίηση γιατί θα χάσουν μέρος της «δύναμής» τους, άρα και των εμμέσων ωφελειών τους, θα βραχυκυκλώσει και το «πνεύμα» του νόμου. Δείτε τι έχει συμβεί στο τριπλό ΤΕΒΕ. Δείτε πόσο λίγο έχει προχωρήσει το τραπεζικό ταμείο. Δείτε πόσο σιχαίνονται τους νεόφερτους οι παλαιοί του «τύπου». Δείτε με τι σιγουριά ετοιμάζουν βραχυκύκλωμα δικηγόροι, γιατροί και άλλοι. Θα μας έχει μείνει ο φόβος, η διάλυση της κοινωνίας και η …μεταρρύθμιση!

 (Δημοσιεύθηκε την Παρ. 21 Μαρ. 2008) 

Ποιός πληρώνει ποιόν με το αγγελιόσημο και χωρίς αυτό;

Για να διευκολύνω τη συζήτηση σχετικά με τις κρατήσεις των δημοσιογράφων, διοικητικών και όσων άλλων καλύπτονται από το αγγελιόσημο σε σύγκριση με εκείνους που δεν καλύπτονται, παρακαλώ για την προσοχή σας στον παρακάτω πίνακα.

Ενδιαφέρον υλικό

Ούτε χρόνο είχα, ούτε κανείς ενδιαφέρεται για μια ειλικρινή, ανοικτή και, κυρίως, σε βάθος για τα ζητήματα του ασφαλιστικού. Ως εκ τούτου, δεν τροφοδότησα τη φιλοδοξία.

Να σας παραπέμψω σε μια πολύ καλή προσπάθεια οργάνωσης του υλικού που υπάρχει για να κατανοήσει κανείς τα σχετικά θέματα.

 http://reality-tape.com/asfalistiko/index.php

Πίσω από τα “δεν” των κρατήσεων

Επειδή είμαστε πολύ απρόσεκτοι – κάποτε και άσχετοι, αλλά που να τα προλάβουμε όλα! – σας καλώ να ρίξετε μια ματιά στην εξέλιξη των ασφαλιστικών μας κρατήσεων.

                     Σύνταξη        Ασθένεια       Άλλα         Σύνολο

1976             14,25%          6,75%            6,00%        27,00%

1983             20,25%         6,75%             6,50%        33,50% 

1988             20,25%         6,75%             8,45%        35,45%

1990             20,63%         6,75%             8,60%        35,98%

1991             21,75%          6,75%             8,60%        37,10%

1992             23,25%         6,75%             8,60%        38,60%

1993             26,00%         7,65%             9,60%        43,25%

1994             26,00%        7,65%            10,41%        44,00%

Έκτοτε, ευτυχώς, οι κρατήσεις παρέμειναν σταθερές. Γιατί όμως κανείς δεν μιλά για τη μείωσή τους; Δεν είναι κάπως πολλά σε κάθε 1.000 € που δουλεύου, να μας τσιμπάει το σημερινό σύστημα τα 440 €; Γιατί δεν το μιλούν οι συνδικάλες το συγκεκριμένο;

Απαντήσεις δεκτές στο ίδιο μέρος όποια ώρα θέλετε.

Υλικό (Εκθέσεων) για τη Σύνταξη

Συμπληρωματικό ενημερωτικό υλικό που βρήκα σε blog, για την ιστορία των εκθέσεων περί του Ασφαλιστικού.

Δείτε στο http://grafeas.blogspot.com/2007/10/1997-10.html

Ένας λαός, μια σύνταξη

Εξαίρετα έπραξαν όσοι συμμετείχαν στην απεργία της Πέμπτης. Τα ατομικά τους συμφέροντα επιχείρησαν να προστατεύσουν, όπως έχουν κάθε δικαίωμα. Άλλωστε, το ασφαλιστικό, κάθε φορά που, με οιονδήποτε τρόπο, έρχεται στην επιφάνεια, απογειώνει τον απεργιακό δείκτη. Χωρίς πάντως να αλλάζει τίποτε στην πλευρά όσων δεν απεργούν, είτε γιατί δεν προλαβαίνουν, είτε γιατί δεν εμπιστεύονται ούτε τους πολιτικούς ούτε τους συνδικαλιστές, είτε γιατί έχουν καταλάβει πως αλλού βρίσκεται η λύση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει σήμερα το Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης. Δυστυχώς για τους πρώτους, οι δεύτεροι έχουν μεγαλύτερο δίκαιο, επειδή πολύ απλά σκέφτονται όχι μόνον τον εαυτό τους, αλλά και τα παιδιά τους και την χώρα, δηλαδή το πραγματικά λαϊκό συμφέρον. 

Η χώρα θα έπρεπε, αν είχαμε καλύτερη γνώση του θέματος και περισσότερη πολιτική τόλμη, να έχει ξεσηκωθεί προκειμένου να κατασκευαστεί ένα ενιαίο, ισορροπημένο, δίκαιο και καλύτερα χρηματοδοτημένο Εθνικό Ταμείο Κοινωνικής Ασφάλισης. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να συντηρούμε τόσα πολλά ταμεία και έχει δίκαιο ο κ. Μαγγίνας που αφήνει υπονοούμενα για όσους διαμαρτύρονται προκειμένου να εμποδίσουν τη συγχώνευση ταμείων. Αυτό είναι το απαραίτητο πρώτο βήμα θωράκισης και εξυγίανσης του Συστήματος και πρέπει να γίνει με διαφάνεια και αυστηρούς υπολογισμούς, προκειμένου να μη φορτώνουμε τους φτωχούς στους φτωχότερους.  

Όσοι διαθέτουν  αντίγραφο (συλλεκτικό πλέον) της έκθεσης Σπράου (1997) μπορούν να βρουν πίνακα (που είχε την πρόνοια να τοποθετήσει ο βασικός συντάκτης της Πλάτων Τήνιος στη σ. 119) όπου σε έκθεση του υπουργείου Συντονισμού το 1959 φωτογραφίζονται οι αντιδρώντες: «Κατηγορίαι ήδη ασφαλισμένων εις το ΙΚΑ, αποχωρούν ιδρύοντες ίδια Ταμεία, ενώ παραλλήλως εκ των συγχωνεύσεων εισέρρευσαν εις το ΙΚΑ αι πλέον παθητικαί κατηγορίαι». Δεν θέλουν Εθνικό Ταμείο όσοι εξυπηρετούνται από τα προνόμια των ειδικών (καθόλου ευγενή κατά τη γνώμη μου) ταμείων, αφού πληρώνουν πολύ μικρότερο μέρος των εισοδημάτων τους για την επιβίωση των ταμείων τους, με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας «τους» να σχηματίζεται από τους κοινωνικούς πόρους. Στην ίδια Έκθεση του 1959 αποκαλύπτονται: «Οικονομικοί πόροι έχουν θεσπιστεί με γνώμονα ουχί την ανάγκην αλλά την ισχύν ή πίεσιν, δηλαδή καλούνται οι πολλοί να εξασφαλίσουν τα προνόμια των ολίγων». 

Χρειαζόμαστε λοιπόν ένα ταμείο με κοινούς όρους συνταξιοδότησης και κοινό τρόπο υπολογισμού της σύνταξης ως θεμελιώδες πλαίσιο κοινωνικής συνοχής, οικονομικής δυναμικής και ισονομίας. Αν το Σύστημα αντέχει, ας μείνει το ποσοστό αναπλήρωσης στο 70%. Ας οριστεί το 65^ο έτος ως ελάχιστο όριο, με αναλογικώς μεγαλύτερη ή μικρότερη σύνταξη για επιπλέον ή λιγότερα χρόνια των 35 χρόνων δουλειάς. Ας μετατραπούν τα επικουρικά σε επαγγελματικά ταμεία, αφού προηγουμένως εισφέρουν μέρος της περιουσίας τους στο Εθνικό Ταμείο. Ας προσφερθούν επιτέλους πραγματικά και ελέγξιμα φορολογικά κίνητρα για την αποταμίευση μέσω αυτασφάλισης, την οποία μάλιστα η οικονομία χρειάζεται επειγόντως, όπως αποδεικνύει η διασπορά της τρέχουσας πιστωτικής κρίσης.  

(Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ” την Κυριακή, 18 Δεκ. 2007)

Η γενιά των 700€: αντιρρήσεις και απαντήσεις

Την προηγούμενη εβδομάδα, δημοσίευσα στην “Καθημερινή” ένα άρθρο με αφορμή τις συζητήσεις που γίνονται, μεταξύ άλλων, και στο Blog της αποκαλούμενης Γενιάς των 700 ευρώ. Θα το βρείτε πιο κάτω ( όπως άλλωστε και στην ιστοσελίδα τους), μαζί και την απάντηση που είχαν την καλοσύνη να στείλουν στην εφημερίδα.

Το άρθρο…

Η σύγχυση των 700 €

Δεν γνωρίζω ποιος είναι πίσω από το λόγο όσων επικοινωνούν στη «Γενιά των 700». Άρεσε στο Γιώργο Παπανδρέου που προσφυώς τη συνέστησε ως ανάγνωσμα στον Κώστα Καραμανλή. Σίγουρα διακινούν έναν λόγο νεοπασόκ (όπως αρέσει στον Μ. Χρυσοχοϊδη), ενδιαφέροντα και διαφορετικό. Δείγμα σίγουρο πως δεν θα μείνουν για πολύν ακόμη χρόνο στα «700» (αν ποτέ χρειάστηκε να ζήσουν με τόσα!) και πάντως, με λίγη καλή τύχη, θα περάσουν γοργά στην πολλαπλάσια αμοιβή. Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα… 

Το «θέμα» είναι η τέλεια σύγχυση που τέλεια καταγράφουν οι συγγραφείς του ομώνυμου «σημειωματάριου» (g700.blogspot.com) καλώντας «μας» να συμμετάσχουμε στη προχθεσινή απεργία. Δυστυχώς, είναι ασυνεπές να διαμαρτύρεσαι για τις όντως χαμηλές αμοιβές καλοσπουδαγμένων και (μένει να αποδειχθεί) ικανών νέων και, ταυτοχρόνως, να κάνεις πλάτες σε εκείνους που συνειδητά μοιράζονται τις ευθύνες για αυτό το αποτέλεσμα. Γιατί είναι πλέον γνωστό σε κάθε γρήγορο blogger πως όσο εύκολο είναι να βρίζουμε τους πολιτικούς «μας», άλλο τόσο βολικό είναι να απαλλάσσουμε κάθε ευθύνης τους «άξιους» αγωνιστές του… κινήματος. 

Προσωπικά, σιχαίνομαι τα παραθυράτα «δημοσιογραφικά» κλαψουρίσματα για τον «φτωχό συνταξιούχο» των 500 €, όταν μάλιστα οι ίδιοι κλαψιάρηδες φωνάζουν μήπως και σταματήσει να συμ-πληρώνει, ο ίδιος αυτός «φτωχός», όσα λείπουνε από τις πολύ καλύτερες συντάξεις των δημοσιογραφικών ταμείων. Το ίδιο τραγικό είναι να κάνουμε πλάτη σε όσους (κι ας έχουν το δίκιο τους) παλεύουν ώστε να διατηρήσουν σύνταξη- μεγαλύτερη-από-τον-καλύτερο-μισθό-της-ζωής-τους! Τα συμφέροντα των δυο αυτών ομάδων δεν ταυτίζονται. 

Όπως δεν ταυτίζονται τα συμφέροντα της γενιάς των «700» με εκείνα της γενιάς που θα πάρει σύνταξη στα δέκα επόμενα χρόνια. Εκτός κι αν, πονηρά σκεπτόμενοι και απαισίως ποιούντες, οι «700σάρηδες» σκέφτονται πως θα βρεθούν στη θέση των σημερινών πατεράδων τους. Εκτός κι αν γνωρίζουν – γιατί αυτό συμβαίνει – πως θα συνεχίσουν για καιρό να στηρίζονται στα μεικτά εισοδήματα (ακίνητη περιουσία, καταθέσεις και καλή σύνταξη) των γονέων τους. Αυτό που έχει ανάγκη η γενιά που μπαίνει τώρα στην επαγγελματική περιπέτεια είναι διαφανείς, δίκαιους και σταθερούς κανόνες. Γι αυτό οφείλει να διαδηλώσει για την κατάργηση του σημερινού, άθλιου, συστήματος. 

Είναι όμως ευχάριστο τα όσα σημειώνουν, ακριβώς στη γραμμή που εξηγώ, οι συγγραφείς της πολύ-καθώς-πρέπει πρόσκλησης για διαδήλωση. Ζητούν, για παράδειγμα, ένα «πλήρως αυτοδιαχειριζόμενο ενιαίο κοινωνικό συνταξιοδοτικό ταμείο για όλους τους Έλληνες». Πού υπήρχε όμως το σχετικό πανό; Ζητούν επαγγελματικά ταμεία που «δεν χρηματοδοτούνται από πόρους υπέρ τρίτων», αλλά περπάτησαν δίπλα σε εκείνους που ωφελούνται απ’ αυτά. Ορθότατα καταγγέλλουν την απουσία σαφούς και μετρήσιμης κυβερνητικής πρότασης, ώστε να γίνει πραγματικός διάλογος, ξεχνούν όμως το ίδιο ακριβώς «πονηρό κενό» στην πλευρά της αντιπολίτευσης. Και τα λέω όλα τούτα επειδή ακριβώς συμφωνώ ότι το ασφαλιστικό σύστημα δεν πρέπει να είναι «παράγοντας στασιμότητας κι εμπόδιο στη νόμιμη απασχόληση», δηλαδή ένας ακόμη παράγοντας καθήλωσης στα «700» ευρώ. Η απάντηση…

Καμία σύγχυση, καμία εξάρτηση : ανοίγουμε δρόμο στην κοινωνία των πολιτών  

Η G700 αποτελεί μια ανεξάρτητη εναλλακτική κίνηση του διαδικτύου, με διαφοροποίηση ως προς την κομματική ταύτιση των μελών της, και μοναδικό στόχο να δώσει φωνή στους νέους που αισθάνονται ανεκπροσώπητοι και γι’ αυτό σιωπηλοί και αδιάφοροι για τα κοινά.   

Ο προσανατολισμός μας είναι σταθερά και απαρέγκλιτα προς την κοινωνία των πολιτών.   

Επιθυμία μας είναι να λειτουργούμε, και πολύ σύντομα θα οργανωθούμε κιόλας, ως ένα εναλλακτικό συνδικάτο νέων. Όχι σαν παρακλάδι κάποιου συγκεκριμένου κόμματος, ούτε σαν παραδοσιακό εργατικό σωματείο.

 Αυτό που μας ενώνει είναι το κοινό για όλους βίωμα της υπερεργασίας , της πολυαπασχόλησης, και των αναντίστοιχων με την παραγωγικότητά μας αμοιβών, σε μια κατά βάση «αεριτζίδικη» οικονομία και μια μεσαιωνική αγορά εργασίας , όπως είναι η ελληνική. Επιπρόσθετα μας ενώνει η θέληση να βρούμε πρακτικές λύσεις στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η νέα γενιά, ενώ μας φέρνει κοντά η απόρριψη ιδεολογικά φορτισμένων συνταγών. Πάνω απ’ όλα μας συνδέει ο προβληματισμός και η ανησυχία που έχουμε όλοι για το μέλλον. 

Γι’ αυτό άλλωστε κατεβήκαμε στην απεργία της 12^ης Δεκέμβρη. Για να αθροίσουμε τις δυνάμεις μας με το κοινό μέτωπο αγωνίας σε ένα κρίσιμο ζήτημα όπως το ασφαλιστικό.  

Η απόφασή μας αυτή δεν εμπεριέχει κανένα απολύτως στοιχείο σύγχυσης. Τουναντίον. Εδώ και πάρα πολύ καιρό λέμε ότι η επίλυση του ασφαλιστικού απαιτεί υπεύθυνο διάλογο, αξιόπιστους συνομιλητές , οριοθέτηση των προτεραιοτήτων και σαφές χρονοδιάγραμμα. Σήμερα τίποτα απ’ όλα αυτά δεν υπάρχει.   

Ταυτόχρονα μας βρίσκουν απόλυτα σύμφωνους τα αιτήματα των συνδικάτων για πάταξη της εισφοροδιαφυγής, χρηστή διαχείριση των ταμείων , περιορισμό των αλόγιστων και ύποπτων ιατροφαρμακευτικών δαπανών, διασφάλιση της θεσμοθετημένης κρατικής χρηματοδότησης και αντιμετώπιση της αδήλωτης εργασίας, η οποία κατά κύριο λόγο πλήττει τους νέους και τις γυναίκες.   

Τέτοια αυτονόητα αιτήματα όμως, δεν πρέπει να μετατρέπονται σε πρόσχημα για να μην αλλάξει τίποτα. Κι εκεί ακριβώς διαφέρουμε ριζικά τόσο από τα συνδικάτα, όσο και από τα κόμματα της αντιπολίτευσης.   

Για εμάς η απεργία δεν ήταν μια μάχη οπισθοφυλακής. Ήταν μια ευκαιρία να επικοινωνήσουμε το μήνυμα ότι είμαστε δυναμικά παρόντες και διαθέτουμε εναλλακτική πρόταση.   

Θεωρούμε ότι μια μακροπρόθεσμη και διαγενεακά δίκαιη λύση του ασφαλιστικού προβλήματος εδράζεται σε ένα νέο μοντέλο κοινωνικής ασφάλισης.   

Προς αυτή την κατεύθυνση έχουμε προτείνει :  

α) τη δημιουργία ενός ενιαίου κοινωνικού συνταξιοδοτικού ταμείου για όλους τους Έλληνες , με κοινούς κανόνες λειτουργίας και ένα ενιαίο και ευμεγέθη αποθεματικό , το οποίο θα λειτουργεί στη λογική του κοινού «εθνικού κορβανά». Το ταμείο αυτό μπορεί να δημιουργηθεί με τη σταδιακή συγχώνευση όλων των ταμείων κύριας και επικουρικής ασφάλισης στο ΙΚΑ και να αποτελέσει τον αναδιανεμητικό πυλώνα ασφάλισης , παρέχοντας μια Κοινωνική Σύνταξη στη βάση εισφορών ενισχυμένης ανταπόδοσης για τους μη έχοντες.  

β) τη διατήρηση όλων των επαγγελματικών ταμείων ως ανεξάρτητα ταμεία συμπληρωματικής οικειοθελούς ασφάλισης, που δεν θα χρηματοδοτούνται από πόρους υπέρ τρίτων , και τα οποία μαζί με την ιδιωτική ασφάλιση, θα αποτελέσουν τον κεφαλαιοποιητικό πυλώνα του συστήματος , τον λεγόμενο πυλώνα διαβίωσης.  

γ) το λογιστικό και ουσιαστικό διαχωρισμό των προνοιακών δαπανών που χρηματοδοτεί ο κρατικός προϋπολογισμός από τις δαπάνες για συντάξεις . 
   

δ) την αποδέσμευση του κλάδου υγείας από τον κλάδο σύνταξής μέσα από την κατάργηση των επιμέρους ταμείων υγείας και το πέρασμα των υποδομών τους στο ΕΣΥ.   Τα παραπάνω δεν έλειψαν ως συνθήματα από την απεργία. Σίγουρα δεν πρόκειται να λείψουν ως αιτήματα της γενιάς των 700 ευρώ στο μέλλον.  

Είναι αυτονόητο ότι οι απόψεις μας δε συνιστούν θέσφατο. Σκοπός μας είναι να ρίξουμε γέφυρες προς όλες τις κατευθύνσεις και να συζητήσουμε νηφάλια χωρίς να υψώνουμε τείχη ισοπεδωτικής άρνησης στις απόψεις με τις οποίες διαφωνούμε.   

Όχι στη συνταξιοδότηση!

Πριν πολύν καιρό (συγκεκριμένα στις 3 Φεβρουαρίου 2006) είχα γράψει για την “Καθημερινή” ένα κείμενο με αφορμή τους προβληματισμούς που εξελίσσονται στην υπόλοιπη Ευρώπη, γύρω από την αναδιοργάνωση του Συνταξιοδοτικού. Κυρίως εκείνες που ακολουθούν την αναδιοργάνωση της κοινωνικής, οικογενειακής ζωής, δηλαδή την προσαρμογή των επαγγελματικών με τις προσωπικές επιλογές. Νομίζω ότι αξίζει να του ρίξετε μια ματιά, κυρίως γιατί εκπλήσσεται κανείς με τη σταθερά των περισσοτέρων συζητήσεων

Πότε είναι ευτυχέστερος ένας εργαζόμενος; Χωρίς δυσκολία, μέχρι πριν λίγα έτη, όλοι θα απαντούσαν: «όταν βγουν στη σύνταξη!» Όλοι; Μάλλον όχι οι συνταξιούχοι. Βεβαίως, γιατί οι συντάξεις είναι μικρές και, πολύ συχνά, ανεπαρκείς για να καλύψουν τις μεγάλες ελπίδες με τις οποίες επενδύουμε τη ζωή μας «μετά τη δουλειά». Αλλά και γιατί, τα πολλά τελευταία χρόνια, πολιτικοί και συνδικάτα, πίεσαν και έσπρωξαν προς την πρόωρη συνταξιοδότηση έναν πολύ μεγάλο αριθμό πολιτών. Ισχυρή δικαιολογία ήταν η διάνοιξη δρόμου για την απασχόληση νεότερων ατόμων, στις θέσεις που ελευθερώνουν οι συνταξιούχοι.

Όχι μόνον δεν συνέβη αυτό, αλλά τα ασφαλιστικά ταμεία (και μαζί τους ο κρατικός προϋπολογισμός) δέχτηκαν ακόμη μεγαλύτερη πίεση. Αφού οι πρόωρες συντάξεις δεν είχαν επαρκώς χρηματοδοτηθεί, ιδιαίτερα στην περίπτωση των γυναικών ή ορισμένων ειδικών ταμείων, που κατά κανόνα «φορτώθηκαν» στο ΙΚΑ. Ακόμη, στο πνεύμα και τους κανόνες του αναδιανεμητικού ασφαλιστικού μας συστήματος,  ολιγότεροι «πλεονασματικοί» εργαζόμενοι, κλήθηκαν να πληρώσουν ολοένα και περισσότερους «κακοπληρωμένους» συνταξιούχους. Μια μεγαλοπρεπής «σοσιαλιστική» αναδιανομή ενός πλούτου που δεν υπήρχε. Με αποτέλεσμα μεγαλύτερο δημόσιο και ιδιωτικό χρέος, ατελείωτες ώρες εργασίας, καταβαράθρωση της ποιότητας ζωής.

Σε πολλές χώρες και σε πολλές επιχειρήσεις, με την υποστήριξη νεότερων μελετών που εκπονούν ισχυροί διεθνείς οργανισμοί αλλά και στη βάση της κοινής και συμβιωτικής (μεταξύ γενεών) λογικής, τα πράγματα αλλάζουν. Η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που προχωρά αντίθετα στους στόχους της Λισσαβόνας – για μια πιο ανταγωνιστική Ευρώπη – αφού το ποσοστό των απασχολουμένων έχει κολλήσει στο πολύ χαμηλό επίπεδό του. Το μεγαλύτερο μέρος των ανέργων έχει χάσει τη δουλειά του μετά τα 50 έτη. Σχεδόν κανείς δε συμμετέχει σε προγράμματα επιμόρφωσης. Αντιθέτως, στη Φινλανδία και τη Σουηδία (ακόμη χρωστά η κυρία Βάσω Παπανδρέου τα συμπεράσματά της για το «σουηδικό μοντέλο» του αρχηγού της), αντιθέτως, νέους δρόμους: πάνω από 33% όσων έχουν περάσει τα πενήντα στη Σουηδία και 33% στη Φινλανδία, ανακαλύπτουν νέες ικανότητες για την επανένταξή τους ή τον αναπροσανατολισμό τους στην αγορά εργασίας.

Σε μια από τις τυπικές εξάρσεις υποκρισίας που συνηθίζουμε στην πατρίδα μας, πολλοί συνταξιούχοι παραμένουν σκληρά …εργαζόμενοι! Σε μικροδουλειές ή, ακόμη χειρότερα: ως μετανάστες εργαζόμενοι ανταγωνίζονται τους υπόλοιπους με τη «φτήνια» τους, εξαπατούν το ασφαλιστικό και φορολογικό σύστημα όταν επιστρέφουν με συμβάσεις έργου ή άλλα κόλπα (παροχή υπηρεσιών στο όνομα της γυναίκας τους ή των ανέργων παιδιών!) στην αγορά εργασίας. Δικαιολογημένα, κάποτε, αφού και τα ταμεία κάνουν κάποια χρόνια μέχρι να «εκδώσουν» την έτσι κι αλλιώς μικρή σύνταξη. Άλλοι πάλι, στο αντίθετο άκρο, μηχανικοί και ελεύθεροι επαγγελματίες ή δικηγόροι, δεν τολμούν να σκεφτούν τη σύνταξη. «Τυχεροί» ίσως γιατί παραμένουν ενεργοί πολίτες, αντιμετωπίζουν μικρότερα προβλήματα κοινωνικής προσαρμογής και, τελικώς, μας διδάσκουν το νέο πρότυπο εργασίας που έχουμε ανάγκη.

Μια ελαστικότερη αγορά εργασίας στα δύο της άκρα – τους μεγαλύτερους και τους νεοεισερχόμενους – είναι η πρώτη καλή ιδέα που θα μπορούσαν να συζητήσουν οι κοινωνικοί εταίροι που – κάποτε ελπίζουμε – θα συναντηθούν στα πλαίσια της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής. Χρειαζόμαστε και τα δύο για να γίνουμε παραγωγικότεροι εργαζόμενοι, πλουσιότεροι φορολογούμενοι και, τελικώς, καλύτεροι άνθρωποι. Αρκεί, πολιτικοί και συνδικαλιστές, να σταματήσουν, στο όνομα του φαντάσματος το οποίο οι ίδιοι τρέμουν (βλέπε το περίφημο «πολιτικό κόστος»), να μας εμποδίζουν να δούμε ζωηρά το συμφέρον μας.

Πάντα η Φινλανδία, εισήγαγε ένα σύστημα «μπόνους» στις συντάξεις όσων έμεναν στη δουλειά μέχρι τα 68 έτη. Φόροι, εισφορές και εισοδήματα βελτιώθηκαν και – με ειδικές ρυθμίσεις – βελτιώθηκαν και οι συνθήκες υγιεινής της εργασίας και οι τρόποι εκτέλεσης ορισμένων βαρύτερων εργασιών.  Μέχρι και οργάνωση ίδρυσαν στην Ιαπωνία, το «Τζιίμπα» (1997), για να υποστηρίξουν την εργασία των μεγαλύτερων εργαζομένων, με αποδεδειγμένα, πλέον, ισχυρά πλεονεκτήματα και, επιπλέον, εμπορικές επιτυχίες. Στην ευρωπαϊκή Ford, όπου υπολόγισαν πως, μέχρι το 2008, θα διπλασιαστεί ο αριθμός εργαζομένων άνω των 50 ετών, μελετούν ειδικά προγράμματα προσαρμογής των τεχνικών εργασίας για να προστατεύσουν τους εργάτες, διατηρώντας πάντοτε την ικανότητά τους να είναι παραγωγικοί. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι μισοί από τους εργαζόμενους δηλώνουν ότι σκοπεύουν να εργάζονται μέχρι τα εβδομήντα τους, είτε από ανάγκη, είτε ως επιλογή ζωής.

Μήπως ήρθε η ώρα να εντάξουμε παρόμοια ζητήματα στη δική μας ατζέντα; Μήπως πρέπει να κατανοήσουμε ότι όσο περισσότερους φραγμούς βάζουμε στην αγορά εργασίας και όσο ταχύτερα εκδιώκουμε τους εργαζομένους στη σύνταξη, τόσο τονώνουμε τη φτώχεια και μεγαλώνουμε τα συλλογικά προβλήματα του κράτους μας.

Παναγόπουλος (ΓΣΕΕ): «Η στρατηγική πρέπει να είναι το ενιαίο ταμείο μισθωτών»

Πριν λίγες μέρες, ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ Γιάννης Παναγόπουλος, μίλησε στο ΣΚΑΪ 100,3 και απάντησε στις ερωτήσεις που έφερε η κουβέντα μας. Καθώς ο λόγος του είναι διαφορετικός, συγκριτικά ε τα όσα λεει και του λένε να πει κατά κανόνα στα ΜΜΕ, νομίζω ότι αξίζει να προσεχτεί. 

ΜΠ: Τόσες πολλές φορές που έχουμε έρθει αντιμέτωποι με προβλήματα του ασφαλιστικού συστήματος, δεν κουράζεστε να επαναλαμβάνετε τα ίδια; 

ΠΑΝ: Δεν κουράζομαι γιατί ξέρω ότι δεν είναι όπως νόμιζαν κάποιοι το εβραϊκό ζήτημα που απαιτεί τελική λύση. Στο ασφαλιστικό όπως και σε όλα τα κοινωνικά ζητήματα δεν υπάρχουν τελικές λύσεις, το ασφαλιστικό είναι κάτι το οποίο πρέπει να το παρακολουθούμε διαρκώς, να κάνουμε παρεμβάσεις, ανά δεκαετία ίσως να βλέπουμε τα κρίσιμα και μεγάλα μεγέθη και γι αυτό το λόγο δεν έχω κάποιο άγχος «να λυθεί». Αυτή η έκφραση  «να λυθεί το ασφαλιστικό» δεν με βρίσκει σύμφωνο». 

ΜΠ.: Δεν είναι όμως καλό να ξέρει ένας νέος, όταν ξεκινά τη ζωή του, πώς, έστω περίπου, θα διαμορφωθεί το ασφαλιστικό του; Να κάνει ένα λογαριασμό; Να πει: σύνταξη μεγάλη δεν θα πάρω γιατί κάποιος δεν το θέλει, αλλά θα κάνω καλύτερη αποταμίευση! Κάπως να σχεδιάσει τη ζωή του. 

ΠΑΝ: Έχετε δίκιο. Το ασφαλιστικό είναι ένα συμβόλαιο του εργαζόμενου με τον εργοδότη και το κράτος. Πρέπει οι βασικοί παράμετροι αυτού του συμβολαίου να τηρούνται. Που σημαίνει να ξέρει το χρόνο που θα πάρει την σύνταξη, περίπου πόσο θα πάρει  σύνταξη… Εκείνο που χρειάζεται είναι ακριβώς να αντιμετωπίσουμε την έλλειψη πόρων. Και εγώ είμαι σαφής δεν μιλώ από τους πόρους που προέρχονται από τον κρατικό προϋπολογισμό, αν και αυτό θα έπρεπε να το δούμε γιατί ξέρετε ότι μέσω που προϋπολογισμού γίνεται η αναδιανομή του εισοδήματος δευτερογενής στο επίπεδο του ασφαλιστικού, μιλώ ευρύτερα για τους πόρους που πρέπει να εισρεύσουν. Όταν στην χώρα μας έχουμε 4 δις το χρόνο εισφοροδιαφυγή ή εισφοροαποφυγή που είναι μια νόμιμη μορφή εισφοροδιαφυγής, ξέρετε ότι το έλλειμμά μας το αναλογιστικό για τα επόμενα τριάντα χρόνια είναι περίπου 120 δις ευρώ αντιλαμβάνεστε ότι μόνο την εισφοροδιαφυγή να μπορούσαμε να μαζέψουμε θα μπορούσαμε να μην είχαμε κανένα πρόβλημα. Είναι πολιτικό το ζήτημα, επειδή κάποιοι το αντιμετωπίζουν ως τεχνικό…δεν είναι, πρέπει να αποφασίσουμε θέλουμε σε αυτή τη χώρα να αλλάξουν τα πράγματα 

ΜΠ: Συμφωνώ αλλά και εσείς θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι δεν είναι καλύτερος ή χειρότερος ο Καραμανλής από τον Παπανδρέου στο κυνήγι αυτών που δεν πληρώνουν τις εισφορές στο ΙΚΑ. Πρέπει λίγο να το κοιτάξετε και εσείς και να κατέβετε και στους δρόμους και οτιδήποτε άλλο, να μαζευτεί βεβαίως, να γίνει πιο αυστηρό αλλά πιστεύετε ότι αυτό από μόνο του θα λύσει το πρόβλημα; 

ΠΑΝ: Και εσείς τώρα πέφτετε σε αυτό το λάθος του κυνηγιού. Δηλαδή στην ουσία έτσι όπως μας λένε κάποιοι είναι ο ένας έλληνας να ελέγχει τον άλλο έλληνα, δεν ομιλώ περί αυτού. Θέλω να ξέρω: το ελληνικό κράτος θέλει να μην έχουμε φθηνή και ανασφάλιστη εργασία; Αυτό ξέρω ότι σε μια πρώτη φάση προκαλεί σοκ σε μια κρατικοδίαιτη ή εισφοροδιαφεύγουσα επιχειρηματικότητα. Γιατί κάποιοι στηρίζουν την κερδοφορία τους στην χαμηλά αμειβόμενη, στην ανασφάλιστη και μαύρη εργασία, το θέλουμε αυτό; Ξέρετε μπορεί να κλείσουν και επιχειρήσεις, κάποιοι ζουν από αυτό. 

ΜΠ: Μια μεγάλη επιχείρηση έχει καλύτερη επίδοση στο θέμα των πληρωμών του ΙΚΑ γιατί αυτό λένε οι περισσότεροι . 

ΠΑΝ: Κατά τεκμήριο είναι αλήθεια ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις είναι πιο οργανωμένες, δεν καταφεύγουν σε τέτοιες πρακτικές. Βεβαίως εκεί έχουμε το φαινόμενο των διαρκών ρυθμίσεων που χρησιμοποιούνται μόνο για να αντλήσουν ασφαλιστική ενημερότητα, δεν τις τηρούν. Βλέπετε έχουν γίνει μέσα σε  δύο χρόνια τρεις ρυθμίσεις ενώ υπάρχει πάγιο καθεστώς ρυθμίσεων στο οποίο δε καταφεύγουν. Υπάρχει νόμος από το 1997 που δίνει τη δυνατότητα παγίας ρύθμισης όταν αποδείξει ο επιχειρηματίας ότι έχει σοβαρούς λόγους. Έτσι όμως εκφεύγει από κάθε όριο και χρησιμοποιείται και σε βάρος του ανταγωνισμού. 

ΜΠ: Αυτό που καταλαβαίνω κ. Πρόεδρε είναι γνωστοί, που δυστυχώς τους συζητούμε αλλά δεν μπορούμε να πούμε ονόματα όσο δεν έχουμε ανακοινωμένα στοιχεία, εκτός αν εσείς έχετε τα στοιχεία ή τα αναζητήσετε, κάποιοι είναι πολύ γνωστοί και κάποιοι, πάρα πολλοί, είναι πολύ μικροί. Σε αυτούς υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Υπάρχουν επιχειρήσεις που δουλεύουν επειδή δεν πληρώνουν τις εισφορές. 

ΠΑΝ: Βεβαίως, όπως ίσως και την Εφορία… 

ΜΠ: …και τα δημοτικά τέλη… 

ΠΑΝ: Πρέπει να πάρουμε απόφαση ότι δια αυτού του τρόπου ούτε η παραοικονομία εντάσσεται στην πραγματική οικονομία γιατί πλέον πάμε και στην σφαίρα της παραοικονομίας και το δεύτερο το πολύ σημαντικό είναι ότι δημιουργούμε και desavantage ανταγωνισμού σε κάποιες επιχειρήσεις που τηρούν τα πρέποντα. Δηλαδή είναι αδιανόητο ένας να πληρώνει τις εισφορές του, να πληρώνει τους φόρους του, τα δημοτικά του τέλη και να ανταγωνίζεται έναν άλλο ο οποίος δεν τα πληρώνει. Βεβαίως δεν θα είναι ανταγωνιστικός και δημιουργούμε πρόβλημα και στον καλοπληρωτή. 

ΜΠ: Πάντως, πριν τον πόλεμο, πριν βάλει «χέρι» το κράτος στα αποθεματικά των ταμείων, για πολλούς – ιστορικούς – λόγους, ένα από τα βασικά καθήκοντα των συνδικαλιστών ήταν να κυνηγούν εκείνους που δεν πλήρωναν εισφορές. Υπάρχουν πολλοί στον ιδιωτικό τομέα που βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά από τον τρόπο που τα βλέπουν στο δημόσιο. Έχετε λόγο να ταυτίζεστε με το δημόσιο; Δεν πρέπει να κοιτάτε τον ιδιωτικό τομέα που έχει τεράστια ανάγκη εκπροσώπησης;

ΠΑΝ: Αντιλαμβάνομαι την κρίση υποεκπροσώπησης βεβαίως πρέπει να ξέρετε ότι τα τελευταία χρόνια έχουν συντελεστεί πολλές αλλαγές και πλέον δημόσιο ακόμα και με την ευρεία έννοια στην ΓΣΕΕ δεν εκπροσωπούμε. Εκείνο που πραγματικά έχουμε πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε δομές διαπραγμάτευσης εκεί όπου γεννώνται δικαιώματα και συμφέροντα διαπραγμάτευσης. Και γίνομαι πιο συγκεκριμένος, επειδή ένα άλλο πρόβλημα και του ίδιου του ασφαλιστικού είναι η φύση της εργασίας. Όταν έχουμε ένταση της μερικής και της διαλείπουσας απασχόλησης, όλων αυτών των ελαστικών μορφών, όταν έχουμε τις συμβάσεις τις μιας μέρας, όταν έχουμε αυτό που συμβαίνει κυρίως στα super market που είναι πραγματικά η αποθέωση της ελαστικοποίησης και έχουμε επίσης και την μικρή επιχειρηματικότητα…  Ξέρετε ότι το 84% των επιχειρήσεων (περίπου 400 και χιλιάδες) είναι με κάτω από εννέα άτομα. Αντιλαμβάνεστε ότι εκεί το να δημιουργήσεις δομή διαπραγμάτευσης είναι εξαιρετικά δύσκολο αυτό το αντιλαμβάνομαι και προσπαθούμε να βρούμε και εμείς ευέλικτες οργανωτικές φόρμες να γίνουμε ελκτικοί προς τον κόσμο αυτό». 

ΜΠ: Φοβάμαι ότι διαμαρτύρεστε για τους εργαζόμενους που θα βγουν τώρα στην σύνταξη και που αυτοί είναι που ενδεχομένως μπορεί να θιγούν από το μέτρα Μαγγίνα ενώ δεν ασχολείστε με  τους άλλους που θα βγουν στα 65 ή που θα έχουν περισσότερα χρόνια ασφάλισης. 

ΠΑΝ.: Κάνετε λάθος και θέλω να σας πω ειλικρινά και επειδή αυτό είναι και προσωπικό άγος και άγχος είναι ότι πάντα με πρόσχημα τα λεγόμενα ειδικά ή ευγενή ταμεία στην ουσία πλήττεται το ΙΚΑ. Με ενδιαφέρει ο κορμός της κοινωνικής ασφάλισης. Είμαι ένας από αυτούς που υπεράσπισα και το υπεράσπισε και η ΓΣΕΕ ακόμα και αυτόν τον κοινωνικό συμβιβασμό που επετεύχθη με τον νόμο Ρέππα που αρχίζει από το 2007 μέχρι το 2017 να υπάρχει μια σταδιακή μείωση των συντάξεων των ειδικών ταμείων προκειμένου τι; Οι εργαζόμενοι που είναι σε αυτά τα ταμεία αλλά με όρους ΙΚΑ να ανέβουν αυτομάτως κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες η αναπλήρωση της σύνταξής τους. Αντιλαμβάνεστε λοιπόν ότι δεν το φοβούμεθα αυτό, φοβούμεθα ότι όλα τα μεταφέρουν στο ΙΚΑ και έχω απτά παραδείγματα να σας πω. Με την κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ εντάχθηκε στο ΙΚΑ το ΤΑΠΙΛΤ το παλιό ταμείο της Ιονικής-Λαϊκής, 600 εκατομμύρια ευρώ κέρδισε ο εργοδότης-ο τραπεζίτης και επιβαρύνθηκε το ΙΚΑ… 

(…) 

ΜΠ: Αντιλαμβάνομαι όμως ότι θα συμφωνούσατε με ένα ταμείο εργαζομένων –μισθωτών; 

ΠΑΝ.: Βεβαίως. Η στρατηγική βεβαίως πρέπει να είναι το ενιαίο ταμείο, μα ήδη έχει αλλάξει και η ονομασία του ΙΚΑ με το νόμο 3029 ονομάζεται ΕΤΑΜ (Ενιαίο Ταμείο Ασφάλισης Μισθωτών) αυτή είναι η επιδίωξη. Καταρχήν πρέπει να τα χωρίσουμε αυτά που λένε για 150τόσα ταμεία είναι ταμεία κύριας ασφάλισης, είναι κάτι άλλο η κύρια ασφάλιση, είναι κάτι η επικουρική και η πρόνοια. Τα ταμεία πρόνοιας είναι υπερπλεονασματικά και εκεί το εγχείρημα είναι μόνο τα αποθεματικά.Είπατε κάτι που εγώ συμφωνώ. Για πολλούς λόγους στο παρελθόν το κράτος πήρε αποθεματικά για να μπορέσει να ενισχύσει την ανάπτυξη αυτής της χώρας, ήταν πάλι η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας με επιδοτήσεις. Ήρθε η ανάπτυξη της χώρας, επιτέλους η ανάπτυξη δεν πρέπει να γίνει κάποια εκ των χρημάτων στα ταμεία;  

ΜΠ: Βρίσκετε θετική την πρόταση Δασκαλόπουλου (σ.σ. πρόεδρος του ΣΕΒ), να καθίσετε οι κοινωνικοί συνομιλητές στο τραπέζι των συζητήσεων, αφού σε τελική ανάλυση, εργαζόμενοι και εργοδότες είναι που βάζουν τα πολλά λεφτά στα ταμεία… 

ΠΑΝ.: Εμείς ούτως ή άλλως και μάλιστα εν όψει εθνικής γενικής συλλογικής σύμβασης θα καθίσουμε να συζητήσουμε. Πρέπει να ξέρετε όμως ότι μια συζήτηση των κοινωνικών συνομιλητών δεν παράγει αποτελέσματα … 

ΔΗΜ: εάν δεν οδηγηθεί σε νόμους.. 

ΠΑΝ: αφενός μεν απαγορεύεται από το νόμο να αποτελούν τα ασφαλιστικά ζητήματα αντικείμενο συλλογικών διαπραγματεύσεων, αφετέρου όταν η κυβέρνηση για ήσσονος σημασίας ζητήματα που έχουμε συμφωνήσει με τους εργοδότες δεν τα έχει ακόμη νομοθετήσει, καταλαβαίνετε…  

ΔΗΜ: Ευχαριστώ πολύ!